Overview: School and Its Organisation
A. Meaning of School PlantB. Physical Resources
C. Role of Technology in Education
D. The Teacher
E. Students
F. Curriculum & Co-curricular Activities
G. Guiding Agencies The national and regional bodies that provide oversight and standards:
NCERT: National Council of Educational Research and Training.
UGC: University Grants Commission.
SCERT: State Council of Educational Research and Training.
DIET: District Institute of Education and Training.
After studying this chapter, you will be able to:
- Define the concept and organization of a school plant.
- Identify the physical resources required for educational infrastructure.
- Evaluate the impact of technology on modern teaching and learning.
- Assess the qualities and evolving roles of teachers.
- Differentiate between various types of students.
- Analyze curriculum construction, including its principles and current defects.
- Explain the importance of co-curricular activities.
- Identify the functions of major educational agencies (NCERT, UGC, SCERT, DIET).
Main Book ৰ ওপতৰ বিত্তি কৰি Answer লিখা হৈছে
কিছুমান শব্দ বাদ দি বা add কৰি পঢ়িব বা লিখিব পাৰে
প্ৰশ্ন ১ / Question 1: বিদ্যালয় প্লাণ্ট (School Plant) বুলিলে কি বুজা? (What is meant by school plant?) [1 mark]
উত্তৰ:
বিদ্যালয় প্লাণ্ট (School Plant) হৈছে বিদ্যালয়ৰ শিক্ষণ-শিক্ষা প্ৰক্ৰিয়াৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় সকলো সুবিধাৰ সমষ্টি। ইয়াত ভৌতিক সম্পদ (Physical Resources) যেনে—ভূমি, ভৱন, খেলপথাৰ, আৰু মানৱ সম্পদ (Human Resources) যেনে—শিক্ষক, ছাত্ৰ-ছাত্ৰী আৰু অন্যান্য কৰ্মচাৰী অন্তৰ্ভুক্ত।
প্ৰশ্ন ২ / Question 2: বিদ্যালয় প্লাণ্ট (School Plant) প্ৰতিষ্ঠাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় তিনিটা ভৌতিক সম্পদৰ (Physical Resources) নাম উল্লেখ কৰা। (Mention three physical resources required for setting up a school plant?) [3 marks]
উত্তৰ:
বিদ্যালয় প্লাণ্ট (School Plant) প্ৰতিষ্ঠাৰ বাবে ভৌতিক সম্পদ (Physical Resources) অতি প্ৰয়োজনীয়। এই সম্পদসমূহে শিক্ষণ-শিক্ষা প্ৰক্ৰিয়াক কাৰ্যকৰী কৰে।
- ভূমি (Site or Land): বিদ্যালয়ৰ বাবে উপযুক্ত ভূমিৰ প্ৰয়োজন।
- বিদ্যালয় ভৱন (School Building): শ্ৰেণীকোঠা, পুথিভঁৰাল আদিৰ বাবে ভৱন।
- খেলপথাৰ (Playground): ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ শাৰীৰিক কাৰ্যকলাপৰ বাবে।
প্ৰশ্ন ৩ / Question 3: বিদ্যালয় প্লাণ্ট (School Plant) প্ৰতিষ্ঠাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় তিনিটা মানৱ সম্পদৰ (Human Resources) নাম উল্লেখ কৰা। (Mention three human resources required for setting up a school plant?) [3 marks]
উত্তৰ:
মানৱ সম্পদ (Human Resources) বিদ্যালয় প্লাণ্টৰ (School Plant) মূল অংশ, যিয়ে শিক্ষা প্ৰক্ৰিয়াক জীৱন্ত কৰে।
- শিক্ষক (Teacher): শিক্ষা প্ৰদান আৰু ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ বিকাশৰ বাবে।
- ছাত্ৰ-ছাত্ৰী (Students): শিক্ষাৰ কেন্দ্ৰীয় উপাদান।
- কৰ্মচাৰী (Employees): প্ৰশাসনিক আৰু অন্যান্য সেৱাৰ বাবে।
প্ৰশ্ন ৪ / Question 4: বিদ্যালয় প্লাণ্টৰ (School Plant) বাবে ভূমি (Site or Land) নিৰ্বাচনৰ বাবে পাঁচটা চৰ্ত উল্লেখ কৰা। (Mention five conditions required for selecting site or land for setting a school plant.) [5 marks]
উত্তৰ:
বিদ্যালয় প্লাণ্টৰ (School Plant) বাবে ভূমি (Site or Land) নিৰ্বাচনত স্বাস্থ্যকৰ আৰু শিক্ষাৰ উপযোগী পৰিৱেশৰ কথা বিবেচনা কৰা হয়।
- স্বাস্থ্যকৰ পৰিৱেশ (Healthy Surroundings): ভূমি মূল পথৰ ওচৰত বা বহুত দূৰত নহ’ব, আৰু পৰিৱেশ স্বাস্থ্যকৰ হ’ব লাগে।
- যোগাযোগৰ সুবিধা (Good Communication Facility): সুবিধাজনক পৰিবহণ ব্যৱস্থা থাকিব লাগে।
- উচ্চ ভূমি (Raised Land): পানী জমা নহ’বলৈ ভূমি কিছু উঁচা হ’ব লাগে।
- পোহৰ আৰু বায়ু (Sunlight and Air): কোঠাবোৰত পৰ্যাপ্ত পোহৰ আৰু বায়ুৰ ব্যৱস্থা থাকিব লাগে।
- ভৱিষ্যৎ সম্প্ৰসাৰণৰ সুযোগ (Scope for Future Expansion): ভৱিষ্যতে সম্প্ৰসাৰণৰ বাবে ঠাই থাকিব লাগে।
প্ৰশ্ন ৫ / Question 5: বিদ্যালয় ভৱন (School Building) নিৰ্মাণৰ সময়ত মনত ৰখা পাঁচটা চৰ্ত উল্লেখ কৰা। (Mention five conditions to be kept in mind while constructing a school building.) [5 marks]
উত্তৰ:
বিদ্যালয় ভৱন (School Building) নিৰ্মাণৰ সময়ত ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ শৈক্ষিক আৰু শাৰীৰিক প্ৰয়োজনৰ কথা বিবেচনা কৰা হয়।
- শৈক্ষিক সুবিধা (Academic Facilities): পাঠ্যক্ৰম (Curriculum) আৰু সহপাঠ্যক্ৰমৰ (Co-curricular) কাৰ্যৰ বাবে সুবিধা থাকিব লাগে।
- পোহৰ আৰু বায়ুৰ ব্যৱস্থা (Ventilation and Light): পৰ্যাপ্ত পোহৰ আৰু বায়ুৰ ব্যৱস্থা থাকিব লাগে।
- নিৰাপদ গতিবিধি (Free Movement): শিক্ষক আৰু ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ সহজ গতিবিধিৰ বাবে ভৱনৰ গঠন উপযুক্ত হ’ব লাগে।
- পৰিচ্ছন্নতা আৰু পানীৰ সুবিধা (Sanitation and Water Supply): পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতা আৰু পানীৰ ব্যৱস্থা থাকিব লাগে।
- শৈলীগত নক্সা (Artistic Design): ভৱনৰ নক্সা সৰল কিন্তু শৈলীগত হ’ব লাগে।
প্ৰশ্ন ৬ / Question 6: শ্ৰেণীকোঠা (Classroom) নিৰ্মাণৰ সময়ত মনত ৰখা পাঁচটা চৰ্ত উল্লেখ কৰা। (Mention five conditions to be kept in mind while constructing a classroom.) [5 marks]
উত্তৰ:
শ্ৰেণীকোঠা (Classroom) হৈছে বিদ্যালয়ৰ শিক্ষণ-শিক্ষাৰ কেন্দ্ৰস্থল। ইয়াৰ নিৰ্মাণত শিক্ষাৰ পৰিৱেশৰ কথা বিবেচনা কৰা হয়।
- আকাৰ (Size): ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ সংখ্যাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি শ্ৰেণীকোঠাৰ আকাৰ হ’ব লাগে।
- পোহৰৰ দিশ (Light Direction): পোহৰ বাওঁফালৰ পৰা পৰিব লাগে।
- ৰং (Colour): দৃষ্টিক ক্ষতি নকৰা ৰং ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে।
- জানালা (Windows): পৰ্যাপ্ত পোহৰ আৰু বায়ুৰ বাবে জানালাৰ ব্যৱস্থা থাকিব লাগে।
- শিক্ষকৰ টেবুল (Teacher’s Table): শিক্ষকৰ টেবুল উচ্চ মঞ্চত থাকিব লাগে, যাতে সকলো ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ ওপৰত চকু ৰাখিব পাৰে।
প্ৰশ্ন ৭ / Question 7: বিজ্ঞান পৰীক্ষাগাৰ (Science Laboratory) নিৰ্মাণৰ সময়ত মনত ৰখা পাঁচটা চৰ্ত উল্লেখ কৰা। (Mention five conditions to be kept in mind while constructing a science laboratory.) [5 marks]
উত্তৰ:
বিজ্ঞান পৰীক্ষাগাৰ (Science Laboratory) বিদ্যালয়ৰ বিজ্ঞান শিক্ষাৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ। ইয়াৰ নিৰ্মাণত নিৰাপত্তা আৰু কাৰ্যকাৰিতাৰ কথা বিবেচনা কৰা হয়।
- অৱস্থান (Location): পৰীক্ষাগাৰ মূল ভৱনৰ পৰা কিছু দূৰত হ’ব লাগে।
- গেছ, পানী, বিদ্যুৎ (Gas, Water, Electricity): নিয়মীয়া গেছ, পানী আৰু বিদ্যুৎৰ যোগান থাকিব লাগে।
- প্ৰজেক্টৰৰ ব্যৱস্থা (Projector Arrangement): ফিল্ম আৰু স্লাইড প্ৰদৰ্শনৰ বাবে প্ৰজেক্টৰৰ ব্যৱস্থা থাকিব লাগে।
- নিৰাপদ সংৰক্ষণ (Safe Storage): মূল্যৱান আৰু বিপদজনক ৰাসায়নিক পদাৰ্থ আলমাৰীত নিৰাপদে ৰাখিব লাগে।
- পৰীক্ষাগাৰ সহায়ক (Laboratory Assistant): সামগ্ৰীৰ তথ্য ৰক্ষণাবেক্ষণৰ বাবে সহায়ক নিযুক্তি কৰিব লাগে।
প্ৰশ্ন ৮ / Question 8: শিক্ষকৰ সুবিধা প্ৰদানকাৰী (Facilitator) হিচাপে পাঁচটা কাৰ্য উল্লেখ কৰা। (Mention five functions of a teacher as a facilitator.) [5 marks]
উত্তৰ:
শিক্ষকৰ সুবিধা প্ৰদানকাৰী (Facilitator) হিচাপে ভূমিকা শিক্ষা প্ৰক্ৰিয়াক সহজ আৰু ফলপ্ৰদ কৰাত সহায় কৰে।
- শ্ৰেণীৰ প্ৰস্তুতি (Class Preparation): শ্ৰেণীৰ কাম আৰম্ভৰ বাবে সকলো সুবিধা প্ৰস্তুত ৰাখিব লাগে।
- শিক্ষণ সামগ্ৰীৰ ব্যৱহাৰ (Use of Teaching Aids): বিভিন্ন শিক্ষণ সামগ্ৰীৰ (Teaching Aids) ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে।
- প্ৰশ্নৰ ব্যৱস্থা (Questioning): প্ৰশ্ন সমানে সুধিব, পুনৰাবৃত্তি নকৰিব আৰু উত্তৰৰ বাবে সময় দিব লাগে।
- উৎসাহ প্ৰদান (Encouragement): ছাত্ৰ-ছাত্ৰীক প্ৰশ্নৰ উত্তৰ দিবলৈ উৎসাহিত কৰিব লাগে।
- লিখিত কামৰ পৰীক্ষণ (Checking Written Work): ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ লিখিত কাম পৰীক্ষা কৰি ভুল বুজাই দিব লাগে।
প্ৰশ্ন ৯ / Question 9: শিক্ষকৰ প্ৰেৰণাদাতা (Motivator) হিচাপে পাঁচটা কাৰ্য উল্লেখ কৰা। (Mention five functions of a teacher as a motivator.) [5 marks]
উত্তৰ:
শিক্ষকৰ প্ৰেৰণাদাতা (Motivator) হিচাপে ভূমিকা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীক শিক্ষাৰ প্ৰতি আগ্ৰহী কৰে।
- স্পষ্ট জ্ঞান প্ৰদান (Clear Knowledge): বিষয়ৰ স্পষ্ট আৰু জীৱন্ত জ্ঞান দিব লাগে।
- শিক্ষণ সামগ্ৰীৰ ব্যৱহাৰ (Use of Teaching Aids): শিক্ষণক আকৰ্ষণীয় কৰিবলৈ শিক্ষণ সামগ্ৰী ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে।
- বিশেষ কোঠা (Special Room): বিষয়ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত সামগ্ৰীৰে সজ্জিত কোঠাত শিক্ষা দিব লাগে।
- নতুন পদ্ধতিৰ ব্যৱহাৰ (New Methods): নতুন শিক্ষণ পদ্ধতি গ্ৰহণ কৰি শ্ৰেণীৰ একঘেয়ামীতা দূৰ কৰিব লাগে।
- উদাহৰণৰ ব্যৱহাৰ (Use of Examples): শিক্ষণৰ সময়ত উদাহৰণৰ সহায় ল’ব লাগে।
প্ৰশ্ন ১০ / Question 10: শিক্ষকৰ পৰামৰ্শদাতা (Counselor) হিচাপে পাঁচটা কাৰ্য উল্লেখ কৰা। (Mention five functions of a teacher as a counselor.) [5 marks]
উত্তৰ:
শিক্ষকৰ পৰামৰ্শদাতা (Counselor) হিচাপে ভূমিকা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ ব্যক্তিগত আৰু শৈক্ষিক সমস্যা সমাধানত সহায় কৰে।
- পৰিয়ালৰ তথ্য (Home Conditions): ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ পৰিয়ালৰ অৱস্থাৰ বিষয়ে জানিব লাগে।
- তথ্যৰ অধ্যয়ন (Study Records): স্বাস্থ্য তথ্য, পৰীক্ষাৰ ফলাফল আদি অধ্যয়ন কৰিব লাগে।
- ব্যক্তিগত পাৰ্থক্য (Individual Differences): ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ ব্যক্তিগত পাৰ্থক্য চিনাক্ত কৰিব লাগে।
- বন্ধুত্বপূৰ্ণ সম্পৰ্ক (Friendly Relationship): ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে মুক্তভাৱে সমস্যা ক’ব পৰা বন্ধুত্বপূৰ্ণ সম্পৰ্ক গঢ়িব লাগে।
- সমস্যা সমাধান (Problem Solving): ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ ব্যক্তিগত আৰু শৈক্ষিক সমস্যা সমাধানত সহায় কৰিব লাগে।
প্ৰশ্ন ১১ / Question 11: ‘ৰাষ্ট্ৰৰ ভাগ্য তাৰ শ্ৰেণীকোঠাত গঢ় লৈছে’ (Destiny of a nation is being shaped in her classroom) – এই কথা কোনে কৈছিল? (Who said this?) [1 mark]
উত্তৰ:
এই কথা কোঠাৰী আয়োগে (Kothari Commission) কৈছিল।
প্ৰশ্ন ১২ / Question 12: এটা ভাল পুথিভঁৰালৰ (Library) পাঁচটা চৰ্ত উল্লেখ কৰা। (Mention five conditions of a good library?) [5 marks]
উত্তৰ:
পুথিভঁৰাল (Library) বিদ্যালয়ৰ বৌদ্ধিক কেন্দ্ৰ হিচাপে কাম কৰে আৰু শিক্ষাৰ মান উন্নত কৰে।
- বিভিন্ন পাঠকৰ বাবে কিতাপ (Books for All): শিশু, শিক্ষক আৰু প্ৰাপ্তবয়স্কৰ বাবে উপযুক্ত কিতাপ থাকিব লাগে।
- আৰামদায়ক সুবিধা (Comfortable Furniture): আৰামদায়ক আচবাব, তাক আৰু ছবিৰে সজ্জিত হ’ব লাগে।
- পুথিভঁৰালৰ নিয়ম (Library Rules): কিতাপ ধাৰলৈ দিয়া-লোৱাৰ নিয়ম থাকিব লাগে।
- মুক্ত প্ৰৱেশ (Open Shelf System): ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ মুক্ত কিতাপ প্ৰৱেশৰ ব্যৱস্থা থাকিব লাগে।
- আকৰ্ষণীয় পৰিৱেশ (Attractive Environment): পুথিভঁৰাল আকৰ্ষণীয় হ’ব লাগে, যাতে ছাত্ৰ-ছাত্ৰী বাৰে বাৰে আহে।
প্ৰশ্ন ১৩ / Question 13: শিক্ষকৰ পাঁচটা ব্যক্তিগত গুণ (Personal Qualities) উল্লেখ কৰা। (Mention five personal qualities of a teacher?) [5 marks]
উত্তৰ:
শিক্ষকৰ ব্যক্তিগত গুণ (Personal Qualities) তেওঁৰ শিক্ষাদানৰ কাৰ্যকাৰিতা বৃদ্ধি কৰে।
- বন্ধু, দাৰ্শনিক আৰু পথপ্ৰদৰ্শক (Friend, Philosopher, Guide): ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ বাবে এই ভূমিকা পালন কৰিব লাগে।
- শিক্ষকতাৰ প্ৰতি প্ৰেম (Love for Teaching): শিক্ষকতাৰ প্ৰতি প্ৰেম আৰু সন্মান থাকিব লাগে।
- শিশুৰ প্ৰতি প্ৰেম (Love for Children): শিশুৰ প্ৰতি স্বাভাৱিক প্ৰেম থাকিব লাগে।
- স্পষ্ট কণ্ঠ (Clear Voice): উচ্চ আৰু স্পষ্ট কণ্ঠ থাকিব লাগে।
- সময়ানুবৰ্তিতা (Punctuality): সময়ানুবৰ্তী হ’ব লাগে।
প্ৰশ্ন ১৪ / Question 14: শিক্ষকৰ পাঁচটা পেছাদাৰী গুণ (Professional Qualities) উল্লেখ কৰা। (Mention five professional qualities of a teacher?) [5 marks]
উত্তৰ:
শিক্ষকৰ পেছাদাৰী গুণ (Professional Qualities) শিক্ষণ প্ৰক্ৰিয়াক ফলপ্ৰদ কৰে।
- বিষয়ৰ দক্ষতা (Mastery of Subject): নিজৰ বিষয়ৰ ওপৰত সম্পূৰ্ণ দক্ষতা থাকিব লাগে।
- শিক্ষণ পদ্ধতিৰ জ্ঞান (Grasp over Method): উপযুক্ত শিক্ষণ পদ্ধতি গ্ৰহণ কৰিব লাগে।
- পৰিকল্পনা আৰু প্ৰস্তুতি (Planning and Preparation): শ্ৰেণীৰ বাবে পাঠৰ পৰিকল্পনা আগতীয়াকৈ কৰিব লাগে।
- শিশুৰ মনোবিজ্ঞানৰ জ্ঞান (Knowledge of Child Psychology): শিশুৰ মনোবিজ্ঞানৰ জ্ঞান থাকিব লাগে।
- প্ৰশংসা আৰু নিন্দাৰ ব্যৱহাৰ (Judicious Use of Praise and Blame): প্ৰশংসা আৰু নিন্দা বিচক্ষণতাৰে ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে।
প্ৰশ্ন ১৫ / Question 15: বৰ্তমান বিশ্বত শিক্ষকৰ সন্মুখীন হোৱা শিক্ষা প্ৰদানৰ পাঁচটা প্ৰত্যাহ্বান (Challenges) উল্লেখ কৰা। (Mention five challenges that a teacher has to face while imparting education to the children in the present day world?) [5 marks]
উত্তৰ:
বৰ্তমান সময়ত শিক্ষকৰ সন্মুখত শিক্ষা প্ৰদানৰ ক্ষেত্ৰত কেইবাটাও প্ৰত্যাহ্বান (Challenges) আছে।
- জ্ঞানৰ বিস্ফোৰণ (Explosion of Knowledge): সকলো বিষয়ত জ্ঞানৰ দ্ৰুত বৃদ্ধিয়ে শিক্ষকৰ কাম কঠিন কৰিছে।
- নতুন ধাৰণাৰ জ্ঞান (New Concepts): ব্যক্তিগত শিক্ষণ (Individualised Instruction), মাইক্ৰ’টিচিং (Microteaching) আদি নতুন ধাৰণা শিকিব লাগে।
- গণমাধ্যমৰ প্ৰভাৱ (Influence of Mass Media): ৰেডিঅ’, টেলিভিছনৰ প্ৰভাৱৰ সৈতে শিক্ষণৰ সমন্বয় কৰিব লাগে।
- সমাজৰ বিভিন্ন শ্ৰেণীৰ ছাত্ৰ (Students from All Sections): বিভিন্ন সমাজৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীক সমানে শিক্ষা দিব লাগে।
- আন্তঃবিষয়ক দৃষ্টিভংগী (Interdisciplinary Approach): বিষয়সমূহক পৃথকভাৱে নহয়, আন্তঃবিষয়ক দৃষ্টিভংগীৰে শিকাব লাগে।
প্ৰশ্ন ১৬ / Question 16: পাঁচটা ভিন্ন পাঠ্যক্ৰমৰ (Curriculum) নাম উল্লেখ কৰা। (Name five different types of curriculum.) [5 marks]
উত্তৰ:
পাঠ্যক্ৰম (Curriculum) শিক্ষাৰ মূল অংশ, যাক ছয় প্ৰকাৰত ভাগ কৰা হৈছে। তাৰ ভিতৰত পাঁচটা হ’ল:
- পৰম্পৰাগত বা বিষয়কেন্দ্ৰিক (Traditional or Subject-Centred Curriculum)
- কাৰ্যকলাপ পাঠ্যক্ৰম (Activity Curriculum)
- অভিজ্ঞতা পাঠ্যক্ৰম (Experience Curriculum)
- অবিভক্ত পাঠ্যক্ৰম (Undifferentiated Curriculum)
- মৌলিক শিক্ষা পাঠ্যক্ৰম (Basic Education Curriculum)
প্ৰশ্ন ১৭ / Question 17: বৰ্তমান পাঠ্যক্ৰমৰ (Curriculum) পাঁচটা ত্ৰুটি উল্লেখ কৰা। (Mention five defects of the present day curriculum?) [5 marks]
উত্তৰ:
বৰ্তমান পাঠ্যক্ৰমৰ (Curriculum) কেইবাটাও ত্ৰুটিৰ বাবে ইয়াক সমালোচনা কৰা হয়।
- সংকীৰ্ণ ধাৰণা (Narrowly Conceived): কেৱল বিষয়ৰ শিক্ষাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়ে।
- কাৰ্যকলাপৰ অভাৱ (No Place for Activity): ‘কৰি শিকা’ (Learning by Doing) নীতিৰ স্থান নাই।
- অত্যধিক বিষয় (Overcrowded): অত্যধিক বিষয়ৰ বাবে পাঠ্যক্ৰম সম্পূৰ্ণ কৰা কঠিন।
- শিশুৰ প্ৰয়োজনৰ সৈতে অসংগতি (Unsuitable to Children’s Needs): শিশুৰ প্ৰয়োজন আৰু সামৰ্থ্যৰ সৈতে মিল নাই।
- পৰীক্ষাৰ আধিপত্য (Dominated by Examinations): পৰীক্ষাৰ বাবে মুখস্থ কৰাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়ে।
.
প্ৰশ্ন ১৮ / Question 18: পাঠ্যক্ৰম (Curriculum) নিৰ্মাণৰ সময়ত গ্ৰহণ কৰিবলগীয়া পাঁচটা নীতি উল্লেখ কৰা। (Mention five principles that should be adopted while constructing the curriculum?) [5 marks]
উত্তৰ:
পাঠ্যক্ৰম (Curriculum) নিৰ্মাণৰ সময়ত ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ প্ৰয়োজন আৰু সমাজৰ চাহিদাৰ কথা বিবেচনা কৰি কেইটামান নীতি (Principles) অনুসৰণ কৰা হয়।
- শিশুকেন্দ্ৰিকতাৰ নীতি (Principle of Child Centredness): পাঠ্যক্ৰম শিশুৰ প্ৰয়োজন আৰু পৰিৱেশৰ সৈতে সংগতি ৰাখি গঠন কৰিব লাগে।
- সম্পৰ্কৰ নীতি (Principle of Co-relation): বিষয়সমূহৰ মাজত আৰু সহপাঠ্যক্ৰমৰ (Co-curricular) সৈতে সমন্বয় থাকিব লাগে।
- সমাজকেন্দ্ৰিকতাৰ নীতি (Principle of Community Centredness): শিশুক সমাজৰ সফল সদস্য হিচাপে প্ৰস্তুত কৰিব লাগে।
- নমনীয়তাৰ নীতি (Principle of Flexibility): পাঠ্যক্ৰম সময়ৰ সৈতে পৰিৱৰ্তনশীল হ’ব লাগে।
- উপযোগিতাৰ নীতি (Principle of Utility): কাৰিকৰী (Technical) আৰু বৃত্তিমুখী (Vocational) বিষয় অন্তৰ্ভুক্ত কৰিব লাগে।
প্ৰশ্ন ১৯ / Question 19: সহপাঠ্যক্ৰমৰ (Co-curricular Activities) পাঁচটা সুবিধা উল্লেখ কৰা। (Mention five advantages of the co-curricular activities?) [5 marks]
উত্তৰ:
সহপাঠ্যক্ৰম (Co-curricular Activities) ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ সৰ্বাংগীণ বিকাশত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে।
- শাৰীৰিক আৰু মানসিক স্বাস্থ্য (Psycho-physical Health): শাৰীৰিক আৰু মানসিক স্বাস্থ্যৰ বিকাশ ঘটায়।
- স্বাভাৱিক প্ৰতিভাৰ বিকাশ (Development of Talents): শিশুৰ স্বাভাৱিক প্ৰতিভা চিনাক্ত আৰু বিকাশ কৰে।
- আৱেগিক পৰিপক্কতা (Emotional Maturity): আৱেগৰ নিয়ন্ত্ৰণ আৰু পৰিপক্কতাৰ বিকাশ ঘটায়।
- বৌদ্ধিক ক্ষমতা (Intellectual Keenness): মানসিক সতৰ্কতা আৰু সমস্যা সমাধানৰ ক্ষমতা বৃদ্ধি কৰে।
- নৈতিক গুণৰ বিকাশ (Moral Qualities): সহনশীলতা, শ্ৰদ্ধা আৰু ইচ্ছাশক্তিৰ দৰে নৈতিক গুণৰ বিকাশ ঘটায়।
প্ৰশ্ন ২০ / Question 20: চমুকৈ লিখা: (Write briefly about:) [3 marks each]
(ক) পৰম্পৰাগত বা বিষয়কেন্দ্ৰিক পাঠ্যক্ৰম (The traditional or subject centred curriculum)
উত্তৰ:
পৰম্পৰাগত বা বিষয়কেন্দ্ৰিক পাঠ্যক্ৰম (Traditional or Subject-Centred Curriculum) হৈছে এনে পাঠ্যক্ৰম য’ত বিষয়ৰ (Subject) শিক্ষাৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব দিয়া হয়।
- ই বৌদ্ধিক বিকাশৰ (Intellectual Development) ওপৰত গুৰুত্ব দিয়ে।
- শিশুৰ সামাজিক আৰু ব্যক্তিগত বিকাশক (Social and Personal Development) উপেক্ষা কৰে।
- শিক্ষাৰ প্ৰক্ৰিয়া শিক্ষককেন্দ্ৰিক হয়।
(খ) কাৰ্যকলাপ পাঠ্যক্ৰম (Activity Curriculum)
উত্তৰ:
কাৰ্যকলাপ পাঠ্যক্ৰম (Activity Curriculum) হৈছে এনে পাঠ্যক্ৰম য’ত কাৰ্যকলাপৰ (Activity) জৰিয়তে বিষয় শিকোৱা হয়।
- ‘কৰি শিকা’ (Learning by Doing) নীতিৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঠন কৰা।
- শিশুৰ সৃজনশীলতা (Creativity) আৰু সৰ্বাংগীণ বিকাশত সহায় কৰে।
- শিশুৰ সামাজিক বিকাশৰ (Social Development) বাবে উপযোগী।
(গ) অভিজ্ঞতা পাঠ্যক্ৰম (Experience Curriculum)
উত্তৰ:
অভিজ্ঞতা পাঠ্যক্ৰম (Experience Curriculum) হৈছে এনে পাঠ্যক্ৰম য’ত জ্ঞান, দক্ষতা আৰু মূল্যবোধৰ অভিজ্ঞতা (Experience)ৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়।
- শিক্ষক আৰু ছাত্ৰৰ মাজত শৈক্ষিক অভিজ্ঞতাৰ (Educational Experience) বিনিময় হয়।
- শিক্ষাৰ প্ৰক্ৰিয়া দ্বি-মুখী (Bi-polar) হয়।
- শিশুৰ মানসিক আৰু সামাজিক বিকাশত (Mental and Social Development) সহায় কৰে।
(ঘ) অবিভক্ত পাঠ্যক্ৰম (Undifferentiated Curriculum)
উত্তৰ:
অবিভক্ত পাঠ্যক্ৰম (Undifferentiated Curriculum) হৈছে এনে পাঠ্যক্ৰম য’ত বিষয়সমূহৰ বিশেষীকৰণ (Specialisation)ৰ ওপৰত গুৰুত্ব নিদিয়া হয়।
- বিষয় আৰু কাৰ্যকলাপৰ (Activities) একত্ৰীকৰণৰ জৰিয়তে শিক্ষা প্ৰদান কৰা হয়।
- শিশুৰ সৰ্বাংগীণ বিকাশ (All-round Development)ৰ বাবে উপযোগী।
- শিক্ষাৰ অভিজ্ঞতা একত্ৰিত (Integrated) হয়।
(ঙ) মৌলিক শিক্ষা পাঠ্যক্ৰম (Basic Education Curriculum)
উত্তৰ:
মৌলিক শিক্ষা পাঠ্যক্ৰম (Basic Education Curriculum) গান্ধীজীৰ শিক্ষাৰ ধাৰণাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঠন কৰা হৈছে।
- শিশুৰ শাৰীৰিক, মানসিক আৰু আধ্যাত্মিক বিকাশ (Body, Mind, Spirit)ৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়ে।
- সম্পৰ্কৰ নীতি (Principle of Correlation) আৰু কাৰ্যকলাপৰ জৰিয়তে শিক্ষা প্ৰদান কৰা হয়।
- দেশপ্ৰেমৰ (Patriotism) ভাৱ জাগ্ৰত কৰে।
(চ) জীৱনকেন্দ্ৰিক পাঠ্যক্ৰম (Life Centred Curriculum)
উত্তৰ:
জীৱনকেন্দ্ৰিক পাঠ্যক্ৰম (Life Centred Curriculum) হৈছে এনে পাঠ্যক্ৰম য’ত শিশুৰ জীৱনৰ সকলো দিশৰ বিকাশৰ কথা বিবেচনা কৰা হয়।
- ব্যক্তি আৰু সমাজৰ (Individual and Society) প্ৰয়োজন পূৰণ কৰে।
- সংস্কৃতিৰ উত্তৰাধিকাৰ (Cultural Heritage) হস্তান্তৰ কৰে আৰু ভৱিষ্যৎৰ পৰিকল্পনাত সহায় কৰে।
- আধুনিক বিশ্বৰ (Modern World) সৈতে খাপ খুৱাব পৰাকৈ শিশুক প্ৰস্তুত কৰে।
প্ৰশ্ন ২১ / Question 21: পাঠ্যক্ৰম (Curriculum) শব্দটো কোন লেটিন শব্দৰ পৰা উৎপত্তি হৈছে? (From which Latin word has the word curriculum been derived?) [1 mark]
উত্তৰ:
পাঠ্যক্ৰম (Curriculum) শব্দটো লেটিন শব্দ ‘কাৰেৰে’ (Currere)ৰ পৰা উৎপত্তি হৈছে।
প্ৰশ্ন ২২ / Question 22: ‘কাৰেৰে’ (Currere) শব্দৰ অৰ্থ কি? (What is the meaning of the word ‘currere’?) [5 marks]
উত্তৰ:
‘কাৰেৰে’ (Currere) হৈছে লেটিন শব্দ যাৰ অৰ্থ হৈছে ‘দৌৰা’ (To Run)। শিক্ষাৰ প্ৰসংগত এই শব্দৰ অৰ্থ হৈছে এটা নিৰ্দিষ্ট লক্ষ্য (Goal) প্ৰাপ্তিৰ বাবে এটা পথ বা পাঠ (Course) অতিক্ৰম কৰা। পাঠ্যক্ৰমক (Curriculum) এই পথ হিচাপে বিবেচনা কৰা হয়, য’ত শিক্ষাৰ লক্ষ্য প্ৰাপ্তিৰ বাবে শিশুক পৰিচালিত কৰা হয়।
প্ৰশ্ন ২৩ / Question 23: সহপাঠ্যক্ৰমৰ (Co-curricular Activities) পাঁচটা উদ্দেশ্য উল্লেখ কৰা। (Mention five objectives of co-curricular activities.) [5 marks]
উত্তৰ:
সহপাঠ্যক্ৰম (Co-curricular Activities)ৰ উদ্দেশ্য হৈছে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ সৰ্বাংগীণ বিকাশ সাধন কৰা।
- অৱসৰ সময়ৰ সদ্ব্যৱহাৰ (Proper Use of Leisure Time): ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ অৱসৰ সময়ৰ সঠিক ব্যৱহাৰ কৰা।
- নাগৰিকত্বৰ প্ৰশিক্ষণ (Training for Citizenship): নাগৰিকত্বৰ গুণৰ প্ৰশিক্ষণ দিয়া।
- দায়িত্ববোধৰ শিক্ষা (Teaching Responsibility): দায়িত্বশীলতাৰ শিক্ষা প্ৰদান কৰা।
- বিদ্যালয় জীৱনৰ একঘেয়ামীতা দূৰ কৰা (Remove Dullness): বিদ্যালয়ৰ একঘেয়ামীতা দূৰ কৰি শিক্ষা আকৰ্ষণীয় কৰা।
- গণতান্ত্ৰিক মূল্যবোধৰ বিকাশ (Inculcate Democratic Values): গণতান্ত্ৰিক মূল্যবোধৰ বিকাশ ঘটোৱা।
প্ৰশ্ন ২৪ / Question 24: পাঁচটা শাৰীৰিক সহপাঠ্যক্ৰমৰ (Physical Co-curricular Activities) নাম উল্লেখ কৰা। (Mention five physical co-curricular activities.) [5 marks]
উত্তৰ:
শাৰীৰিক সহপাঠ্যক্ৰম (Physical Co-curricular Activities) ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ শাৰীৰিক স্বাস্থ্যৰ বিকাশত সহায় কৰে।
- দৌৰ-ধাৱন (Athletics)
- নাওঁবাইচা (Boating)
- সাঁতোৰ (Swimming)
- বাহিৰৰ খেল (Outdoor Games)
- ক্ৰীড়া (Sports)
প্ৰশ্ন ২৫ / Question 25: পাঁচটা বৌদ্ধিক সহপাঠ্যক্ৰমৰ (Academic Co-curricular Activities) নাম উল্লেখ কৰা। (Mention five academic co-curricular activities.) [5 marks]
উত্তৰ:
বৌদ্ধিক সহপাঠ্যক্ৰম (Academic Co-curricular Activities) ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ মানসিক ক্ষমতাৰ বিকাশত সহায় কৰে।
- আবৃত্তি (Recitation)
- প্ৰবন্ধ লিখা (Essay Writing)
- বিতৰ্ক (Debates)
- তাৎক্ষণিক ভাষণ (Extempore Speech)
- প্ৰশ্নোত্তৰ প্ৰতিযোগিতা (Quiz)
প্ৰশ্ন ২৬ / Question 26: পাঁচটা সামাজিক সহপাঠ্যক্ৰমৰ (Social Co-curricular Activities) নাম উল্লেখ কৰা। (Mention five social co-curricular activities.) [5 marks]
উত্তৰ:
সামাজিক সহপাঠ্যক্ৰম (Social Co-curricular Activities) ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ সামাজিক গুণৰ বিকাশত সহায় কৰে।
- এন চি চি (NCC)
- ৰেড ক্ৰছ (Red Cross)
- বিদ্যালয় পৰিচ্ছন্নতা (School Cleanliness)
- সামাজিক সেৱা (Social Service)
- সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান (Cultural Programmes)
প্ৰশ্ন ২৭ / Question 27: পাঁচটা আৱেগিক সহপাঠ্যক্ৰমৰ (Emotional Co-curricular Activities) নাম উল্লেখ কৰা। (Mention five emotional co-curricular activities.) [5 marks]
উত্তৰ:
আৱেগিক সহপাঠ্যক্ৰম (Emotional Co-curricular Activities) ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ আৱেগিক পৰিপক্কতাৰ বিকাশত সহায় কৰে।
- গীত (Singing)
- নৃত্য (Dancing)
- সংগীত (Music)
- নাটক (Dramatization)
- চিত্ৰকলা (Painting)
প্ৰশ্ন ২৮ / Question 28: দৃষ্টিবাধিত শিশু (Visually Handicapped Children) কোন? (Who are the visually handicapped children?) [1 mark]
উত্তৰ:
দৃষ্টিবাধিত শিশু (Visually Handicapped Children) হৈছে সেই শিশু যিসকল সম্পূৰ্ণ অন্ধ (Completely Blind) বা আংশিক দৃষ্টিশক্তিৰ (Poor Eyesight) অধিকাৰী।
প্ৰশ্ন ২৯ / Question 29: শ্ৰৱণবাধিত শিশু (Aurally Handicapped Children) কোন? (Who are the aurally handicapped children?) [1 mark]
উত্তৰ:
শ্ৰৱণবাধিত শিশু (Aurally Handicapped Children) হৈছে সেই শিশু যিসকল সম্পূৰ্ণ বধিৰ (Totally Deaf) বা আংশিক শ্ৰৱণশক্তিৰ (Partially Deaf) অধিকাৰী।
প্ৰশ্ন ৩০ / Question 30: বাকবাধিত শিশু (Speech Handicapped Children) কোন? (Who are the speech handicapped children?) [1 mark]
উত্তৰ:
বাকবাধিত শিশু (Speech Handicapped Children) হৈছে সেই শিশু যিসকলৰ কণ্ঠৰ সমস্যা, তোতলামি (Stammering) বা বিলম্বিত বাক (Delayed Speech)ৰ সমস্যা থাকে।
প্ৰশ্ন ৩১ / Question 31: অৰ্থ’পেডিকভাৱে অক্ষম শিশু (Orthopaedically Handicapped Children) কোন? (Who are the orthopaedically handicapped children?) [1 mark]
উত্তৰ:
অৰ্থ’পেডিকভাৱে অক্ষম শিশু (Orthopaedically Handicapped Children) হৈছে সেই শিশু যিসকল শাৰীৰিকভাৱে খোজ কাঢ়িব নোৱাৰে, বিকৃত (Deformed) বা অক্ষম (Disabled)।
প্ৰশ্ন ৩২ / Question 32: বিদ্যালয়ৰ সঠিক কাৰ্যকৰণৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় পাঁচ প্ৰকাৰৰ কৰ্মচাৰীৰ নাম উল্লেখ কৰা। (Mention five types of employees needed for the proper functioning of a school.) [5 marks]
উত্তৰ:
বিদ্যালয়ৰ সঠিক কাৰ্যকৰণৰ বাবে বিভিন্ন ধৰণৰ কৰ্মচাৰীৰ (Employees) প্ৰয়োজন।
- প্ৰধান শিক্ষক (Principal or Head Master)
- কাৰ্যালয়ৰ কৰ্মচাৰী (Office Staff)
- পুথিভঁৰাল সহায়ক (Library Assistant)
- চতুৰ্থ শ্ৰেণীৰ কৰ্মচাৰী (Grade IV Staff): যেনে—পিয়ন, চকীদাৰ, ঝাড়ুদাৰ।
- কেণ্টিনৰ কৰ্মচাৰী (Canteen Staff)
প্ৰশ্ন ৩৩ / Question 33: প্ৰতিভাশালী ছাত্ৰৰ (Genius Students) বুদ্ধিমত্তাৰ সীমা (IQ Range) কি? (What is the range of IQ of the genius students?) [1 mark]
উত্তৰ:
প্ৰতিভাশালী ছাত্ৰৰ (Genius Students) বুদ্ধিমত্তাৰ সীমা (IQ Range) হৈছে ১৪০ৰ ওপৰত (Above 140)。
প্ৰশ্ন ৩৪ / Question 34: অতি উচ্চ বুদ্ধিমত্তাৰ ছাত্ৰৰ (Very Superior Students) বুদ্ধিমত্তাৰ সীমা (IQ Range) কি? (What is the range of IQ of the very superior students?) [1 mark]
উত্তৰ:
অতি উচ্চ বুদ্ধিমত্তাৰ ছাত্ৰৰ (Very Superior Students) বুদ্ধিমত্তাৰ সীমা (IQ Range) হৈছে ১২০ৰ পৰা ১৪০ (120 to 140)。
প্ৰশ্ন ৩৫ / Question 35: উচ্চ বুদ্ধিমত্তাৰ ছাত্ৰৰ (Superior Students) বুদ্ধিমত্তাৰ সীমা (IQ Range) কি? (What is the range of IQ of superior students?) [1 mark]
উত্তৰ:
উচ্চ বুদ্ধিমত্তাৰ ছাত্ৰৰ (Superior Students) বুদ্ধিমত্তাৰ সীমা (IQ Range) হৈছে ১১০ৰ পৰা ১২০ (110 to 120)。
প্ৰশ্ন ৩৬ / Question 36: সাধাৰণ বা গড় ছাত্ৰৰ (Normal or Average Students) বুদ্ধিমত্তাৰ সীমা (IQ Range) কি? (What is the range of IQ of the normal or average students?) [1 mark]
উত্তৰ:
সাধাৰণ বা গড় ছাত্ৰৰ (Normal or Average Students) বুদ্ধিমত্তাৰ সীমা (IQ Range) হৈছে ৯০ৰ পৰা ১১০ (90 to 110)。
নোট
Reference
- Source: Main Book
Disclaimer
The questions and answers published on this platform are provided solely for educational purposes. To provide the best possible learning experience, we utilize AI-enhanced tools to upscale, modify, and upgrade our content for better clarity and understanding. While we strive for high accuracy based on the curriculum, please note the following: 1. Textbook Priority: Students should use these answers as a reference guide but should always prioritise their official textbooks and teachers' instructions. 2. AI Collaboration: We are utilising AI to upscale, modify, and upgrade our content for better clarity and understanding 3. Liability: We are not responsible for any errors or damages arising from the use of this website’s content. Feedback & Corrections If you identify any errors, please leave a comment. We are committed to correcting and updating information as quickly as possible.